De klank van de ongeblazen fluit – Kristien Bonneure over stilte

Stil leven. Een stem voor rust en ruimte in drukke tijden'Voilà, mijn boek ‘Stil leven’ is geschreven en gedrukt en ik zag het zelfs liggen in de boekhandel. Dàt is een raar gevoel. Van Steven kreeg ik de uitnodiging om er op z`n blog iets over te vertellen. Dank je Steven!

Toen de uitgever me vroeg om ook een tekst voor de achterflap te schrijven, provoceerde ik met: “Leg dit boek maar opzij, ga wandelen, luister, ervaar de stilte. O ironie, een boek over stilte dat vol woorden staat.” Tot mijn vreugdevolle verbazing ging de uitgever hier mee akkoord. Ik schreef ook nog: “Een fluisterend pamflet. Een pleidooi in sourdine. Een veelstemmige ode die kan inspireren om de stille weg te exploreren.”  Het gaat inderdaad niet alleen over mijn stem. Ik heb het afgelopen jaar met veel mensen van gedachten gewisseld over de waarde en de betekenis die zij toekennen aan stilte. Kloosterzuster, boeddhistische meditatieleraar, akoesticus, geluidstechnicus, biologen, oorartsen, therapeuten, een vormingswerkster, een ‘luisterkunstenaar’, een paar architecten en managers etc.

Al van bij het begin van dit project wist ik dat ik over muziek, klank, geluid en stilte zou schrijven. Over de beruchte 4’33” van John Cage. Over bijzonder stille concerten die ik meemaakte. Zoals het ‘winteruurconcert’ van Thomas Dieltjens. Hij speelde een uur lang ‘Musica Callada’ van Federico Mompou, van twee uur ’s ochtends tot drie uur, naast de begraafplaats van Laken. Om drie uur werd de klok een uur teruggedraaid (winteruur) en het concert had als het ware nooit plaatsgevonden. Het zit evenwel gebeiteld in mijn geheugen en mijn hart. Net als de voorstelling ‘Cesena’ van Anne Teresa de Keersmaeker en Graindelavoix, bij dageraad in de ruïne van de abdij van Villers-la-Ville. Geboren in grote stilte. Virginia Woolf noemt dat een ‘moment of being’.

Een fragmentje uit ‘Stil leven’:

“Stilte brengt structuur aan in muziek. Ik ben zelf heel gevoelig voor de ‘gaten’ in muziek, de rusten, de pauzes. De concentratie zindert door wanneer er geen klank is. Denk aan een orkest. De hobo speelt een la, iedereen stemt zich daarop af en wacht op de dirigent. Stilte is de kunst van het wachten. Die seconden, soms minuten ingedikte stilte tussen het stemmen en de eerste noot zijn leeg en vol tegelijk. Vol-ledig.

Suma-tempel

klank van de ongeblazen fluit

in schaduw onder de bomen

schreef de Japanse haikudichter Matsuo Basho in de zeventiende eeuw. Waarbij de ongeblazen fluit een voorbeeld is van een zen-koan, een filosofisch raadseltje dat een mens op het verkeerde been en aan het denken zet. Wat is de klank van de ongeblazen fluit? Wat is de klank van één hand die klapt? Voor mij gaat dat over geluid dat er nog niet is, of niet meer is, en toch nog wel, of al wel.

Overigens zit er ook veel stilte in de ààngeblazen fluit, de Japanse shakuhashi, of zelfs de westerse dwarsfluit. Dat heeft te maken met de adem die de trilling voortbrengt. Nog meer dan bij de snaren in een piano of een gitaar, of bij het vel van een trom, houden blaasinstrumenten de stilte in de klank besloten, vind ik. Omdat er na een uitademing altijd een inademing volgt, en dus na klank altijd stilte, in een perpetuum mobile. Toen ik zelf fluit leerde spelen, begon mijn leraar met enkele weken (!) ademhalingsles. Dat was net zozeer ‘muziek’ als wat er daarna volgde. Al was ik daar als elfjarige niet zo van overtuigd.”

Ik had de twee CD’s van Steven Vrancken beluisterd en vond dat die de stilte in- en uitademden.  Op een regenachtige winteravond ga ik bij hem langs in Oostkamp, op een boogscheut van mijn ouderlijk huis. De vleugel daar is niet op 440 Hertz gestemd, maar op de natuurlijke frequentie 432, volgens Steven harmoniëren die trillingen beter met hemzelf. Hij speelt repetitieve akkoorden en arpeggio’s die wat aan Philip Glass doen denken, en hij neuriet en zingt mee als Glenn Gould. Het is zeer verstilde muziek van weinig noten. ‘Ik maak klassieke, minimalistische muziek, en dan vallen soms de namen van Ludovico Einaudi, Wim Mertens, Keith Jarrett, Arvo Pärt, allemaal gevestigde muzikanten en componisten. Vergeleken worden mét kan ik zeker als een compliment zien, al ben ik gewoon mezelf.’

Aan de haard praten we verder over stilte.

‘Ik geloof dat stilte een werkwoord is, je gaat de stilte binnen om verdieping te bereiken en ook te weeg te brengen bij de luisteraar. Bovendien geloof ik ook dat stilte niet bestaat!’ provoceert Steven. ‘Toen ik in Mexico in een grot zat, diep onder de grond, was het misschien muisstil, maar er was ook zoiets als een toon.’ Een toon? Ik vraag hem of hij last heeft van tinnitus, oorsuizingen? ‘Tja, de medische wetenschap noemt dat zo. Maar hoor jij dat nooit, een puuuuup, een tuuuut, een geronk, een toon? Ik heb ooit gedroomd dat ik via die klank naar een diepere staat van gewaarzijn ging. Eigenlijk gaat het om de soundcurrent, de grondtoon nada  waarvan ook sprake is in de yoga. En het lijkt me niet onwaarschijnlijk dat wanneer je je geest, je gedachten en gevoelens tot rust kunt brengen, je die grondtoon als vanzelf kunt horen, in plaats van dat stress of ziekte daarvoor zorgen. Bij mij is dat zeker zo. Het is een unieke innerlijke klank die nog dichter bij je zit dan je ademhaling.’

En net als de boeddhistische leraar Paul Van Hooydonck verbaast Steven Vrancken me met de mededeling: ‘ik hoor het nu ook, in dit geconcentreerd gesprek’. Twee mensen die de stilte kunnen horen! En ze zijn niet alleen. Het is de grondtoon van de aarde, de basisfrequentie van het leven. Rilke noemt het ‘de melodie der dingen’. Kluizenares en schrijfster Sara Maitland heeft het over ‘een onafgebroken, doorgaans twee- of meertonig geluid met een heel laag volume.’ Ze hoort het in de Sinaï-woestijn en ze vindt het opwindend. ‘Het is de stem van God. Het zijn minuscule deeltjes die worden opgevangen in het binnenoor. Het komt doordat er nu zo veel mensen op de aarde zijn die zo veel lawaai maken dat je nergens kunt ontsnappen aan de laatste wegstervende weerkaatsingen van menselijke geluiden. Het is de rotatie van het heelal, of het trage voortkruipen onder de grond van de tektonische platen, die zich voortbewegen met de snelheid waarmee nagels groeien.’

Het nieuwe boek van Kristien BonneureNog iets over mijn boek.

Dat gaat over stilte, geluid, klank, lawaai, rust, ruimte, natuur, architectuur, dialoog, mentaal lawaai, persoonlijk verzet. Het is géén, ik herhaal, géén recept voor geluk. Daarvan hebben we er al genoeg. De verhalen van stiltezoekers meanderen van concreet naar spiritueel, van bos naar stad, van sociale media naar meditatiematje.

En na dit jaar van spreken en schrijven weet en voel ik: het is hoog tijd om zelf weer meer de stilte op te zoeken, dit keer zonder papier, pen en opnamegerief bij de hand. Ik stap er zelf in, maar bevind me snel op gemeenschappelijke grond met anderen. De stilte is van niemand. De stilte is voor iedereen.

Kristien Bonneure
www.kristienbonneure.wordpress.com

Mijn boek ‘Stil leven. Een stem voor rust en ruimte in drukke tijden’ is uitgegeven bij Lannoo. Het ligt nu in de boekhandel. Info: www.lannoo.be/stil-leven.
Op dinsdag 3 juni is er een stille dag in Muntpunt Brussel, met initiaties tai-chi, bewegingsexpressie, mindfulness olv Edel Maex. ’s Middags is er een stille lunch, waar ik voorlees uit mijn boek. Meer informatie op www.citizenne.be. Om 19u30 is er de voorstelling van mijn boek, met Annelies Beck, Koen van Synghel, Stijn Dickel en Patrick Hanjoul, in het Literair Salon van Muntpunt.

In de herfst komen er nog stille activiteiten aan. Op 24 oktober is er een ‘trefdag voor stiltemakers’ in het Concertgebouw in Brugge; en op dezelfde locatie het festival ‘Slow (36h)’ op 8 en 9 november: twee dagen zalig stille, trage concerten en gesprekken. Op 29 november werk ik mee aan de ‘Stille nacht’ in het CC van Leuven.

Jouw Reacties Zijn Hieronder Heel Welkom!

Reacties

Click Here to Leave a Comment Below

Leave a Reply: